پشت پرده ماجرای بنزین در ایران/ چرا قاچاق سوخت به یک شغل تبدیل شد؟
یک کارشناس ارشد حوزه انرژی گفت: متاسفانه وضعیتی در اقتصاد کشور ایجاد کردهایم که خصوصا به دلیل نبود شغل و مشکلات معیشتی خصوصا در استانهای فقیر مرزی، راهی جز قاچاق برای عدهای از مردم باقی نگذاشتهایم.
![](https://cdn.econegar.com/thumbnail/Tv0thR80tq7d/QVTJVoyf7Fy8v7V9bFdYMrs-FF6TLTNVauHO7IQftiqZh21K2NitvWDMGria3oJU-MuNnAirgE_zcuaw-MeSSpwr3TDd7_caSH6S2vwvYiC_AfaWDn3E54tR8BiOMyni/%D8%A8%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%86+%D8%B3%D9%88%D9%BE%D8%B1.jpg)
به گزارش اکونگار به نقل از ایلنا، غلامحسین حسنتاش کارشناس ارشد حوزه انرژی به چالشهای حوزه سوخت و بنزین کشور و همچنین شرایطی که دولت چهاردهم در این زمینه خواهد داشت؛ پرداخته و راهکارهایی برای عبور از این اوضاع ارائه کرده که متن آن در ادامه میآید:
-یکی از موارد چالش در حوزه انرژی؛ بنزین است، به نظر جنابعالی چرا بنزین در کشور ما به شرایط امروز رسیده است؟
دلایل مشکلات یا بحران امروز بنزین متعدد است که بعضی از مهمترین آنها را ذکر میکنم؛
الف- توسعهنیافتگی و فرسودگی سیستم حمل و نقل عمومی کشور که شهروندان را مجبور به استفاده از خودرو شخصی میکند.
ب- بازدهی پائین خودروهای تولید داخلی از همه جهت و از جمله از نظر مصرف سوخت که با استانداردهای امروز جهان بسیار فاصله دارد.
ج- نامناسب بودن کیفیت بنزین تولیدی و راندمان پائین سوخت که مکمل ناکارائی اتومبیلها میشود و مصرف سوخت را بالا میبرد و از این جهت نیز با استانداردهای روز دنیا فاصله داریم.
سناریوهای بنزینی پزشکیان/ برنامه دولت چهاردهم برای بنزین چیست؟
د- کیفیت نامناسب جادهها از نظر آسفالت و مشکل ترافیک در شهرهای بزرگ که این هم به نوبه خود موجب افزایش مصرف سوخت میشود.
ه- نامطلوب بودن سبد سوخت خودرو، به عنوان مثال مطالعات زیادی نشان داده است که گاز مایع میتواند در سبد سوخت خورو به عنوان یک گزینه مناسب وارد شود ولی بعضی مسئولین در دورههای مختلف بدون منطق روشنی سرسختانه مقاومت کردند.
و- قیمت پائین بنزین هم تا حدودی موجب مصرف بیرویه میشود. در یکی از قوانین، اگر اشتباه نکنم قانون هدفمندی یارانهها مقرر شده بود که دولت متناسب با تورم سالانه مقداری قیمت بنزین را افزایش دهد اما اگر ذهنم درست یاری کند در سال ۱۳۸۴ مجلس با محوریت آقای حداد عادل که رئیس وقت مجلس بود طرح تثبیت قیمتها را تصویب کردند و اجرای قانون مذکور را متوقف کردند، ماجرا هم در واقع جنبه پوپولیستی داشت یعنی مقطع انتخابات مجلس بود و آقایان میخواستند با این کار خوشنام شوند که دوباره رای بیاورند و تثبیت قیمتها با توجه به تورم سالانه در کشور موجب شده که فاصله قیمت بنزین با سطح عمومی قیمتها آنقدر شگرف شده که تصمیمگیری در مورد آن بسیار سخت و خطرناک شده است.
-از نظر جنابعالی شیوه کنونی سهمیهبندی و قیمت بنزین باید ادامه پیدا کند؟
تا زمانی که یک برنامه جامع برای حل مشکل تدوین نشود و به مرحله اجرا در نیاید چارهای جز ادامه همین روند نیست.
-احداث پالایشگاه و تولید بیشتر را تا چه حد راهکار درستی میدانید؟
به نظر من کلا در مورد همه حاملهای انرژی تا زمانی که به سطح بهرهوری مطلوب از نظر مصرف و کیفیت نرسیدهایم؛ تولید بیشتر اولویت ندارد و موجب اتلاف بیشتر منابع میشود.
-نظرتان را در خصوص استفاده از متانول در تولید بنزین که در برنامه قرار گرفته بفرمایید.
من آشنایی چندانی از نظر فنی با این مساله ندارم اما فکر میکنم برای این که بفهمیم این مساله چرا مطرح شده است باید قدری به عقب برگردیم. در دورهای بدون مطالعه و بیرویه طرحهای متانول در صنعت پتروشیمی کشور اجرا میشد؛ در همان دوره بعضی مطالعات نشان داد که این طرحها بدون مطالعه و خصوصا مطالعات بازار است و پیشبینی میشد که خصوصا در صورت به نتیجه رسیدن طرحهای متانول ایران قیمت جهانی متانول سقوط خواهد کرد و اکنون این اتفاق افتاده است، چون صادرات متانول دچار مشکل شده و مقرون به صرفه نیست، عدهای میخواهند تقاضای داخلی برای متانول ایجاد کنند. حال این که منطقی بودن آن برای استفاده در حمل و نقل و حل مشکل بنزین باید دقیقتر مطالعه شود.
-تخصیص بنزین به کارت ملی از جمله برنامههایی است که همواره به عنوان یکی از راهکارهای حل ناترازی عنوان شده آیا با این شیوه میتوانیم مشکل کمبود بنزین و چالشهای که در رابطه با آن وجود دارد را حل کنیم؟
من این را کار درست نمیدانم و هیچ تجربهای هم در این مورد در دنیا وجود ندارد. به نظر من اینها راهحلهای غیرمنطقی است که هیولاوارگی اقتصاد را بدتر و پیچیدهتر میکند و مشکلات جدیدی را درست خواهد کرد بدون این که مشکل کمبود و ناترازی را حل کند.
-آیا شرایط و راهکاری برای رسیدن به مرحله صادرات بنزین خواهیم داشت؟
اگر اقدامات جامع و اساسی و منطقی خصوصا در زمینه ارتقاء بهرهوری صورت گیرد بنزین برای صادرات آزاد خواهد شد اما با چنین چیزی خیلی فاصله داریم.
-در خصوص جلوگیری از قاچاق سوخت حرف و حدیث زیاد است مثلا گفته میشود عدهای که قدرت بالایی حتی به لحاظ سیاسی دارند به دلیل سود بالای قاچاق اجازه جلوگیری از آن و حتی اصلاح قیمت را نمیدهند تا قاچاق توجیه داشته باشد نظرتان را بفرمایید. چه برنامههایی برای جلوگیری از قاچاق و خروج سوخت از کشور پیشنهاد میکنید؟
اولا توجه داشته باشیم که متاسفانه وضعیتی در اقتصاد کشور ایجاد کردهایم که خصوصا به دلیل نبود شغل و مشکلات معیشتی خصوصا در استانهای فقیر مرزی راهی جز قاچاق برای عدهای از مردم باقی نگذاشتهایم. شما ملاحظه کنید که خصوصا در منطقهای مثل منطقه ما در شرق آسیا که اتحادیههای تجاری پیشرفته منطقهای وجود ندارد و کشورهای منطقه توسعهیافته نیستند همیشه اختلاف قیمت در بسیاری از کالاها در دو طرف مرزها وجود دارد و وقتی شغل مطمئن و کمریسک و باثبات برای مردم وجود ندارد؛ این اختلاف قیمتها انگیزه را برای قاچاق ایجاد میکند، یک جا وسائل برقی از خارج به داخل قاچاق میشود و جای دیگر سوخت از داخل به خارج.
عدهای هم از فرط بیکاری و فقر ممکن است به قاچاق مواد مخدر کشیده شوند. شما که نمیتوانید قیمت سوخت را در کشورتان با کشورهای فاقد سوخت و انرژی منطقه تنظیم و به تعبیری اصلاح کنید که کلا انگیزه از بین برود. تازه در بعضی از کشورهای منطقه ممکن است قیمت سوخت تابعی از قیمتهای داخلی شما باشد و بازهم در آنجا طوری افزایش یابد که مجددا انگیزه قاچاق فراهم شود. البته هرجا رانتها و منافعی هست به تدریج مافیاهائی هم شکل میگیرد. برای جلوگیری از قاچاق باید اقدامات ساختاری و اساسی صورت گیرد. ساختار اقتصاد باید به گونهای باشد که اگر رانتی هم در اقتصاد وجود دارد آن را به سمت مولدها سوق دهد.
-دولت چهاردهم سوخت را در چه شرایطی تحویل خواهد گرفت؟
دولت چهاردهم انرژی و سوخت را هم مثل همه چیز دیگر در شرایط بسیار بدی تحویل میگیرد. در شرایطی که متاسفانه در اکثر حاملهای انرژی دچار ناترازی و مشکل هستیم.
-مهمترین راهکاری که برای حل ناترازی بنزین باید دنبال شود چیست؟
من در پاسخ سوال اول “۶” مشکل اساسی را برای فهرست کردم که موجب ناترازی بنزین شده است و همان راهحل جامع حل همه موارد است اما به نظر من حل مشکل موارد “ب” و “ج” یعنی کیفیت پائین خودروهای ساخت داخل و کیفیت بنزین اولویت بیشتری دارد.