وزیر اقتصاد دولت رئیسی چه چیزی از اقتصاد میداند؟
کاهش بدهی خارجی ایران بارها به عنوان دستاورد دولت سیزدهم اعلام شده است.
![](https://cdn.econegar.com/thumbnail/cb7hMfqdpVqI/QVTJVoyf7Fy8v7V9bFdYMrs-FF6TLTNVauHO7IQftiqZh21K2NitvWDMGria3oJU-MuNnAirgE_zcuaw-MeSSpwr3TDd7_caSH6S2vwvYiC_AfaWDn3E53EOVw_ErH71/%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%86+%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C.jpg)
به گزارش اکونگار به نقل از روزنامه شرق، پایگاه اطلاعرسانی ریاستجمهوری در ۱۳ شهریور ۱۴۰۱ مطلبی با کلیشه دولت مردمی ایران قوی، منتشر کرد و از کاهش قابل توجه بدهی خارجی ایران در دولت سیزدهم خبر داد.
به جز این، رسانههای نزدیک به دولت مانند ایرنا گزارشهای دورهای دیگری به نقل از مراجع بینالمللی مانند صندوق جهانی پول منتشر کرده و از کاهش بدهی خارجی ایران در دولت سیزدهم نوشته و توضیح دادند که ایران از نظر بدهی ناخالص خارجی نسبت به تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۲۲ در رتبه یکی مانده به آخر خاورمیانه و آسیای مرکزی قرار دارد؛ اما حالا احسان خاندوزی، وزیر اقتصاد دولت سیزدهم، در سخنانی اعجابآور این موضوع را تکرار کرده است و با مقایسه بدهی خارجی اقتصادهای بزرگی مانند آمریکا و ژاپن، عملکرد ایران را از این نظر بهتر تلقی کرده و کاهش بدهی خارجی ایران را یک دستاورد دانسته است. سخنان عجیبی که از نظر علم اقتصاد نهتنها محلی از اعراب ندارد که میتواند نشاندهنده وضعیت نامطلوب در جذب سرمایه خارجی و فاینانس باشد.
شایعه تغییر وزیر اقتصاد کذب است؟
ماجراهای یک وزیر اقتصاد
بدهی خارجی ایران خوب است یا بد؟
این اظهارات عجیب وزیر چند سؤال مهم ایجاد میکند؛ اولین سؤال این است که آیا بدهی خارجی امر نامطلوبی است که دولت کاهش آن را یک دستاورد اقتصادی مهم برای خود تلقی کند؟ کشورهای مختلف درباره بدهی خارجی تجربههای مختلفی دارند. برخی چون آمریکا و ژاپن از وامهای خارجی برای توسعه اقتصاد خود بهره بردهاند. برخی دیگر چون برزیل و آرژانتین بودهاند که در بازپرداخت وام خود با مشکل مواجه شدهاند و همین مسئله سبب بروز اعتراضات گسترده در این کشورها شده است. به عبارتی اصولا کشورهای توسعهیافته سهم بیشتری از تسهیلات جهانی دارند و با استفاده از آن به کمک رشد اقتصادی خود آمدهاند. از طرف دیگر، اقتصادهای بحرانزده اصولا سمت تسهیلات جهانی نمیروند یا مشمول آن نمیشوند اما مروری بر گزارش سالهای گذشته نشان میدهد کشورهای قدرتمند اقتصادی همیشه در صدر بدهکاران خارجی هستند.
دومین سؤال اینکه چرا بدهی خارجی ایران روند کاهشی داشته است؟ نتیجه یک کلمه است؛ تحریمها. تحریمهای اقتصادی در چند سال گذشته شدت گرفته و دایره ارتباطی ایران با سایر کشورها محدود و محدودتر شده است. به عبارتی میتوان گفت کاهش بدهی خارجی ایران یک امر خودخواسته یا انتخاب این دولت و آن دولت نبوده است. بلکه شرایط به سمتی رفته که کشورهای خارجی امکان چندانی برای سرمایهگذاری در ایران و اختصاص خط اعتباری به کشور نداشتهاند.
از طرف دیگر قرارگرفتن ایران در لیست سیاه FATF سبب شده که ایران نتواند از تسهیلات خارجی بهره ببرد و در شرایطی که ایران نتوانسته تسهیلات خارجی جدید بگیرد، طبیعی است که بدهی خارجی ایران هم کاهش یافته است. پس کاهش بدهی خارجی به طور مشخص خواسته ایران نبوده است. سال ۱۳۹۸ و همزمان با شیوع کرونا، قرار بود صندوق بینالمللی پول ۵۰ میلیارد دلار تسهیلات به کشورهای مختلف تخصیص دهد اما نامه رئیس وقت بانک مرکزی برای دریافت تسهیلات پنج میلیارد دلاری از این صندوق بینتیجه ماند.
ایران به تسهیلات خارجی نیاز ندارد؟
آیا ایران به تسهیلات خارجی نیازی ندارد؟ قطعا نیاز دارد. اقتصاد ایران در یک دهه گذشته درگیر رشد اقتصادی صفر درصدی بوده است. این رشد صفر درصدی در حالی است که موتور اقتصاد ایران برای چرخش به رشد هشت درصدی نیاز دارد و لازمه رسیدن به این رشد، جذب سرمایه داخلی و خارجی است. از سال ۹۷ و همزمان با خروج دونالد ترامپ از برجام، حلقه تحریمها علیه ایران تنگتر شد و راههای جذب سرمایهگذاری خارجی در ایران بستهتر از هر زمانی شد.
در این سالها نهتنها سرمایهگذاری خارجی در ایران متوقف شد بلکه حتی چین و روسیه دو شریک استراتژیک ایران در مقاطعی خرید نفت از ایران را متوقف کردند و ورود دلارهای نفتی به ایران هم در برخی از دورهها ناممکن بود.از طرف دیگر، شرایط سیاسی و اجتماعی داخلی، نهتنها در نگهداشت سرمایههای داخلی موفق نبود، بلکه آمارها نشان میدهد سالانه ۱۰ میلیارد دلار سرمایه از کشور خارج شده است.
در این شرایط اقتصاد ایران در یک چرخه معیوب گرفتار شده و تنها راه خروج آن از بنبست فعلی، جذب سرمایه جدید است و احتمالا دریافت تسهیلات خارجی، میتوانست راهکار مطلوبی در این شرایط باشد. بهخصوص که کارشناسان اقتصادی معتقد هستند کشورهای با اقتصاد پویا سراغ بدهی خارجی میروند و با این کار نرخ رشد اقتصادی خود را بهبود میدهند. حال مشخص نیست که در چنین شرایطی چرا وزیر اقتصاد باید به کاهش بدهی خارجی افتخار کند.